Strona główna » polszczyzna » Podstawowe słowa obce wypierające słowa rodzime w polszczyźnie

Podstawowe słowa obce wypierające słowa rodzime w polszczyźnie

Oto spis słów obcych używanych na co dzień w mowie potocznej. Owe słowa zwykle przychodzą na myśl jako pierwsze. Dzieje się tak iż nie zwracamy uwagi na to co mówimy. Kierując się zwykle myślą pierwszą ulegamy naciskowi otoczenia. Niestety mniejsza, lecz znacząca, część słów obcych nie posiada dokładnych odpowiedników w polszczyźnie. Stało się tak ze wspomnianego powodu jak i między innymi z braku umiejętności rozwoju mowy polskiej w duchu słowiańskim. Przyswojenie i używanie owych słów rodzimych jest podstawą w nauce poprawnego języka polskiego.
Wyświetlone pochodzenie słów jest pierwotne z pominięciem języków pośrednich. Pomijam słowa przyszłe z innych języków słowiańskich. Spis jest nie pełny i będzie uzupełniany z czasem. Znajdą tu miejsce również słowa nowo utworzone.

greka:
horyzont – widnokrąg, nieboskłon
muzyka – gędźba^, grajba*
muzyk – gądek^, grajek
sporadyczność – rzadkość
telefon – daldźwięk*
telewizor – dalwid*

niemczyzna:
fajny – ładny, przyjemny, ciekawy, zabawny, w porządku… (słowo „fajny” nie znaczy nic w polszczyźnie a jedynie zastępuje cały rząd słów)
firanka – zasłona
grupa – kupa, zespół, drużyna
chwila – mgnienie
kabel – przewód
kierować – wodzić
kierunek – bieg, droga,
kieruje – wodzi, prowadzi, wiedzie
kierownik – wodźca^
kierownictwo – wodzostwo
kształt – zarys, układ, budowa
pancerz – zbroja
pancerny – zbrojny
praca – trud
pracowitość – robotność^
prysznic – natrysk
śruba – wkręt
śrubokręt – wkrętak
szacunek – powaga, cześć
szanować – poważać, dbać, czcić

łacina:
akceptacja – przyjęcie, pogodzenie się, zatwierdzenie
aparat – urządzenie, przyrząd
zaakceptować – przyjąć, zgodzić się, zatwierdzić
cywilizacja – człowiecznica*
instrument (1) – grajec
instrument (2) – narzędzie, przyrząd, urządzenie
kurs – bieg
kursować – bieżać^
kursor – wskaz
lekcja – odczyt (lub inaczej „nauka”)
maszyna – ustrojstwo^
machinalnie – bezwiednie, odruchowo, bezmyślnie
moment – mgnienie
momentalnie – od razu
natura – przyroda
naturalny – przyrodny, zwyczajny
opozycja – przeciwstaw, odpór
pozycja – położenie
problem – kłopot
problematyczny – kłopotliwy, zawikłany
protest – sprzeciw
realność – jawa, rzeczywistość, rzeczowość
realny – jawny, rzeczywisty, rzeczowy, przedmiotowy
odrealniony – niedorzeczny
specjalny – wyjątkowy
szkoła – uczelnia
szkolić – przyuczać

francuszczyzna:
dyżur – służba
dyżurny – służący
parasol (1) – (ochrona) przeciw słońcu
parasol (2 – błędnie) – deszczynka*, (ochrona) przeciw deszczowa

angielszczyzna:
blog – sieciopis*
bloger – sieciopisarz*, świastek*
internet (1) – sieć wewnętrzna
internet (2 – błędne) – sieć światowa, świaść*, światka*
menadżer – wodźca^
rower – koles*
rowerzysta – kolarz
trend – nurt
WWW (World Wide Web) inaczej błędnie „internet” – sieć światowa, świaść*, światka*

PIE „zniekształcone” poprzez języki obce:
stacja (*ste-ti- czyli „stać”) – dworzec, postój, przystanek
stacjonować – stać, przebywać
szpital ([fr. hôpital] *ghostis- czyli „gość”) – gościniec (dawn.), lecznica
wizja ([lac. visionem] *weid- czyli „wid/wed-a”) – wid
unia (*oi-no- czyli „jen/jeden”) – związek, jedność

* słowa nowo utworzone lub dawniejsze, nieznajdujące uznania
^ słowa starodawne wyparte przez obce

Reklamy

5 komentarzy do “Podstawowe słowa obce wypierające słowa rodzime w polszczyźnie

  1. Ciekawe. Kilka z tych nowych bardzo udanych – te z wodzeniem i siecią; kilka mniej – ten telefon i telewizor. Zachęcam do podsuwania kolejnych, choć zdaje się, że strona jest na teraz opuszczona.

    ‚Praca’ to tylko zczeszenie polskiego ‚proca’, więc nie wiem czy trzeba się tym przejmować. Uściślenia wymaga kilka słów, które jednak nie są słowiańskiego pochodzenia, a są podsuwane jako zamienniki – ‚zarys’, ‚budowla’, ‚powaga’, ‚poważanie’. Wszystkie mają pochodzić ze źródła niemieckiego – ‚rys’ oraz ‚buda’ (i ich pochodne) ze średnio-wysokoniemieckiego (XI-XIV w.), a ‚waga’ (i jej pochodne) ze staro-wysokoniemieckiego (VI-X w.). Ciężko wyobrazić sobie ich usunięcie i zastąpienie. Właściwie to nie wiem czy byłoby to konieczne. Tak się zżyły z polszczyzną, że można je uznać za przysposobione. Zwłaszcza ‚waga’ i ‚rys’ mocno obrodziły na polskiej ziemi. Wydaje mi się, że ‚rys’ mógł się rozgościć ze względu na zbliżone brzmieniowo i znaczeniowo słowiańskie ‚rezać’ (może mają wspólne pochodzenie?). ‚Waga’ zdumiewa ilością nowych pojęć, również oderwanych. Aż nie sposób nie pomyśleć, że jest słowem rodzimym.

    • Strona nie jest opuszczona lecz uśpiona. Zbyt wiele zajęć ma twórca. Wpis powstał dawno a badania poszły na przód, dziś już „telefon” nazywam „rozmownikiem”, „parasol” – „deszczynkom”, ale wpis dalej przebywa w przeszłości. Słowa przysposobione też przydałoby się wyplenić, jednak pierwszeństwo mają te inne, potworki. Zachęcam do wypowiadania się pod wpisami bo dzieło to nie należy do jednej osoby lecz całego społeczeństwa.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s